مشاوره روانشناسی کودک و نوجوان

سالهای کودکی و نوجوانی دوره بسیار حساسی است. اگر مشکلی در این سالها بوجود بیاید نباید از آن غفلت کرد و باید هرچه سریع تر مورد توجه و به متخصص مراجعه نمود. زیرا این مشکلات زمینه ساز مسائلی بزرگتر در دوران بزرگسالی می‌شوند و ممکن است درمان آن مشکل تر و زمان بر باشد.

مشاوره کودک و نوجوان چیست؟ در پاسخ باید بگوییم مشابه مشاوره در بزرگسالان است با این تفاوت که جلسات در فضایی امن برگزار می‌شود تا در افکار، رفتار و احساسات کودک تغییراتی ایجاد شود.

وجه تمایز میان درمان بزرگسالان و کودک درمانی این است که درمانگر در جلسات کودک درمانی، باید اطمینان حاصل کند که کودک اتفاقات را به خوبی درک کرده و این حس که تنها نیست در او بوجود آمده باشد.

اختلالات روانی اصطلاحی است که توسط متخصصان سلامت روان به کار می‌رود و شامل اختلالات روانشناختی بسیار زیادی است. اگرچه اختلالات روانی معمولا تا اواخر بلوغ یا بزرگسالی بروز پیدا نمی‌کنند اما برخی از آن‌ها در کودکان نیز مشاهده می‌شوند. وقتی یک کودک به بیماری روانی مبتلا می‌شود مشکلات متعددی را در زمینه‌های رشدی، اجتماعی و عاطفی تجربه می‌کند. در ادامه با انواع اختلال روانی در کودکان بیشتر آشنا می‌شوید:

اختلالات عصبی - تحولی

  • اختلال نارسایی هوشی یا کم توانی ذهنی
  • اختلال اتیسم یا طیف درخودماندگی
  • اختلال یادگیری خاص

این اختلال در ذهن بیشتر افراد با مفهوم آی کیو (IQ) و هوشبهر گره خورده است و اولین چیزی که با شنیدن کم توانی ذهنی به فکرمان می رسد ،پایین بودن هوش است .درست است که یکی از ویژگی های افراد کم توان دهنی پایین بودن هوش آنهاست اما این تمام ماجرا نیست !

از نظر علمی ،فرد کم توان ذهنی دو ویژگی اصلی دارد :

الف) کارکرد ذهنی یا هوش پایین تر از حد میانگینه جامعه   

ب) مشکل یا کمبود در رفتارهای سازشی یا مهارت های لازم برای زندگی روزمره

هوش یا کارکرد ذهنی :هوش به قابلیت ذهنی افراد در یادگیری ،استدلال کردن، تصمیم گیری ،حل مساله ،برنامه ریزی ،تفکر انتزاعی ،درک ،قضاوت و .... گفته می شود .هر چه هوش فرد پایین تر باشد توانایی او در قابلیت هایی که گفته شد مثل یادگیری کمتر خواهد بود.مثلا یک فرد کم توان که بهره هوشی کمتر از عادی دارد ،برای یادگیری در مقایسه با افراد دارای هوش معمولی نیاز به تکرار و تمرین بیشتری دارد،برای حل مساله نیازبه زمان طولانی تری دارد ،درک مسایل انتزاعی یا پیچیده برایش دشوارتر است و ....

رفتارهای سازشی یا انطباقی :

این رفتارها در واقع مهارت های لازم برای زندگی روزمره هستند .مثلا لباس پوشیدن ، آماده کردن یک وعده غذایی ،رفتن به مدرسه یا سرکار،تمیز کردن اتاق یا خانه ،حرف زدن موثر با دیگران و هر مهارت دیگری که فرد جهت انطباق چیدا کردن با محیط دور و برش یاد می گیرد و انجام می دهد.از آنجایی که این رفتارها در طی رشد فرد و از دوران کودکی تا بزرگسالی به تکامل می رسند بسته به سن فرد ،رفتارهایی را که سنش اقتضا می کند باید از او انتظار داشته باشیم نه بیشتر !

کودک یا نوجوان کم توان در انجام این رفتارها به شکل کارامد و مشکل دارد و کفایت مندی لازم را درانجام این رفتارها از خود نشان نمی دهد.همچنین ممکن است این کودکان رفتارهای نامناسبی هم مثل خودآزاری و پرخاشگری داشته باشد یا اینکه کنترلشان روی بعضی رفتارهایشان کم باشد و باعث اذیت دیگران شود.

اختلال اتیسم یا طیف درخودماندگی ASD (Autism Spectrum Disorder)

اتیسم یک اختلال عصبی - رشدی است. بخش های مختلف مغز در افراد دارای اتیسم در همکاری با یکدیگر دچار مشکل می شوند. این اختلال در ۳ سال اول زندگی بروز می کند و مادام العمر است.شاخصه اصلی آن نقص در ارتباط و تعاملات اجتماعی ،بروز رفتارهای کلیشه ای و خزانه رفتاری و حرکنی محدود می باشد .اتیسم بر روی درک افراد از دنیا و تعاملاتشان با افراد اثر می گذارد.
اتیسم بیماری نیست و درمان دارویی قطعی نیز ندارد ،اما با توانبخشی ،فرد دارای اتیسم می تواند مهارت کسب کرده و زندگی مستقلی داشته باشد.این اختلال به صورت طیف بوده که از شدید تا خفیف متغیر است .این کودکان یا نوجوانان ،مشکلات همراه دیگری نیز از جمله کم توانی ذهنی ،اختلال یکپارچگی جسمی،اختلال بیش فعالی و نقص توجه ،صرع و مشکلات گوارشی دارند و این بدان معنی است که نیازمند سطوح حمایتی مختلفی هستند.
کودکان طبیعی از همان هفته های اول تولد به طور قابل ملاحظه ای اجتماعی هستند ،در واقع نوزاد انسان به طور ذاتی برای ارتباط اجتماعی و تشخیص چهره انسانی آمادگی دارد،در حالیکه در کودکان دارای اتیسم گرایش کمی به چهره انسانی وجود دارد و به دنبال آن ،این کودکان گرایش کمی به برقرارای تماس چشمی دارند.آن ها در درک احساسات دیگران مشکل دارند و قادر به همدلی با آن ها و قراردادن خود به جای آن ها نیستند و این مانع بزرگی برای پیدا کردن دوست در این کودکان است.
برخی مشکلات این کودکان:

  • کودک کمتر غان و غون می کند یا اصلا نمی کند.
  • در مقابل دیگران کمتر می خندد
  • بازی های اجتماعی انجام نمی دهند
  • به صورت طوطی وار تکرار می کنند
  • بیشتر با اشیا و مسایل ارتباط برقرار می کنند تا انسان ها

اختلال یادگیری خاص ​​SLD (Specific Learning Disorder)

اختلال یادگیری خاص به وجود آمدن مشکلاتی در خواندن ،نوشتن و ریاضی اشاره می کند .این مشکلات ،علی رغم داشتن بهره هوشی نرمال وجود دارد. اختلال یادگیری خاص ،یک اختلال عصبی - رشدی است .در این اختلال کارایی  کودک به نسبت سن و مواردی که از او انتظار می رود و کمتر است .این کودکان و نوجوانان در حافظه ،تمرکز ،ادراک دیداری و شنیداری مشکل دارند.

برخی مشکلات این کودکان :

  • خواندن بی دقت یا آهسته و پر زحمت
  • مشکل درک کردن معنی آنچه خوانده است
  • مشکلاتی در رابطه با هجی کردن
  • مشکلاتی در رابطه با بیان نوشتاری
  • مشکلات تسلط یافتن بر معنی عدد،بزرگی یا کوچکی یا محاسبه عدد

این مشکلات یادگیری در طول سال های دبستان شروع می شند ولی تا زمانی که ضروریات برای این مهارت های تحصیلی که تحت تاثیر قرارگرفته اند،بیش از توانایی های محدود فرد نباشند.ممکن است به طور کامل آشکار نشوند مثلا در امتحان که برایش زمان تعریف شده ،خواندن یا گزارش های پیچیده طولانی برای موعد مقرر تعیین شده ،بار تحصیلی بیش از حد سنگین است.

در این کودکان ،مهارت های تحصیلی کم ،اختلال قابل ملاحظه ای دارد در عملکرد ایجاد می کند که با گزارش های مدرسه و نمرات یا رتبه بندی های معلم مشخص می شود.

اختلال یادگیری خاص در کودکان دبستانی معمولا به صورت مشکل محسوس در یادگیری تطابق حرف -صدا (مخصوصا در کودکان انگلیسی زبان)-رمز گشایی کلمه -هجی کردن یا واقعیت های ریاضی آشکار می شود در مقابل در نوجوانان ممکن است بر رمزگشایی کلمه تسلط یافته باشند.اما خواندن همچنان کند و پر زحمت مانده باشد و آنها احتمالا مشکلات محسوسی در درک خواندن ،بیان نوشتاری و مهارت ضعیف در واقعیت های ریاضی یا حل مساله ریاضی نشان می دهند.

اختلالات رفتاری - هیجانی

  • اختلال نقص توجه - بیش فعالی
  • اختلال سلوک
  • اختلال افسردگی
  • اختلال های اضطراب کودکان
  • اختلال وسواس فکری - عملی

اختلال نقص توجه - بیش فعالی: ​ADHD (Attention Defict Hyperactivity Disorder)

اختلال نقص توجه -بیش فعالی یک اختلال عصبی -رشدی است .این اختلال تنها مختص کودکان سن مدرسه نیست بلکه در بسیاری از موارد قبل از ۵ سالگی آغاز می گردد و تا بزرگسالی ادامه می یابد.در این کودکان بیش فعالی می تواند به روابط ناپایدار ،عملکرد ضعیف در مدرسه ،عزت نفس چایین و دیگر مشکلات منجر شود.

علایم AHDA از بی توجهی تا بیش فعالی می تواند متغیر باشد.طبیعی است که کودکان گاهی در تمرکز دچار مشکل شوند،اما کودکان مبتلا به ADHD به صورت ادامه دار با این مشکل مواجه اند.این علائم می تواند شدید باشد و برای آنها در مدرسه ،خانه  و در ارتباط با دوستانشان مشکل ایجاد کند.

بر اساس اینکه کدام دسته از علائم در فرد قوی تر است ADHD را در سه نوع مختلف دسته بندی می کنیم:

بی توجهی (Inahention) :در این نوع ، منظم انجام دادن و به پایان رساندن یک کار،توجه به جزئیات یا پیروی از دستورالعمل ها برای کودکان دشوار است.توجه او به راحتی منحرف می شود یا جزئیات کارهای روزمره خود را فراموش می کند.

بیش فعالی -تکانشی (Impulsiver /Hyperactive) :در این نوع کودک بی قرار است و زیاد صحبت می کند .نشستن طولانی مدت (مثلا برای غدا خوردن یا هنگام انجام تکلیف)برای او دشوار است.کودکان کوچکتر ممکن است دائما بروند ،بپرند یا از جایی بالا بروند.همچنین کودک روی رفتارش کنترل ندارند،ممکن است صحبت دیگران را قطع کند یا در زمان های نامناسب صحبت کند.برای او سخت است که نوبت را رعایت کند یا به دستورالعمل ها گوش دهد.کودکان مبتلا به تکانشگری ممکن است آسیب و جراحات جسمی بیشتری را نسبت به دیگران تجربه کنند.

ترکیبی (Combined): در این حالت ،علائم هر دو نوع بالا به طور مساوی در کودک وجود دارد.

اختلال سلوک: ​​​​CD (Conduct Disorder)

همانطور که گفته شد ویژگی اصلی اختلال ADHD،رفتار نا مناسب و اخلال گرانه است ،اما بسیاری از کودکان رفتاری نشان می دهند که عمدا بدخواهانه ،بدجنسانه ،پرخاشگرانه و خشن به نظر می رسد.در چنین شرایطی ،احتمال دارد که کودک به اختلال سلوک مبتلا شده باشد.

رفتارهای معرف اختلال سلوک عبارتند از :رفتار خشن یا پرخاشگرانه ،خشونت عمدی به مردم و رفتار بی رحمانه با حیوانات ،تخریب اموال دیگران به منظور تفریح ،دروغگویی ،دزدی ،تقلب ،نقض حقوق دیگران ،غیبت  غیر موجه از مدرسه ،پیش قدمی در درگیری های فیزیکی .

اختلال سکوت به گروهی از مشکلات رفتاری و عاطفی گفته می شود که معمولا در دوران کودکی یا نوجوانی شروع می شود.این کودکان و نوجوانان ممکن است جسور و با اعتماد به نفس به نظر برسد اما در واقعیت کودکانی که اختلال رفتاری دارند اغلب احساس ناامنی و ترس می کنند و به طور نادرست معتقدند که از طرف مردم در خطر هستند و هر عاملی را تهدید کننده تلقی می کنند.

برخی از کودکان مبتلا به این اختلال احساسات محدود اجتماعی دارند یعنی معمولا ی احساس توصیف می شوند.پسرانی که اختلال سلوک دارند بیشتر ازدختران رفتارهای پرخاشگرانه و مخرب نشان می دهند.دختران بیشتر از رفتارهای فریبکارانه قوانین را نقض می کنند.

برخی از علائم این اختلال:

پرخاشگری نسبت به افراد یا حیوانات ​​تخریب اموال

فریبکاری یا سرقت ​​​​​نقص جدی مقررات

اختلال افسردگی: (Uepression Disorder)

افسردگی دوران کودکی متفاوت از احساس ناراحتی و دیگر احساساتی که همگام با رشد کودک تظاهر می یابند .تنها ناراحت بودن کودک ،الزاما به این معنا نیست که او دچار افسردگی شدید می باشد.چنانچه ناراحتی کودک طولانی شده یا فعالیت های اجتماعی ،علایق ،تکالیف درسی و زندگی خانوادگی او را مختل نماید ، می تواند نشان دهنده وجود افسردگی باشد.

برخی از علائم افسردگی در کودکان و نوجوانان :

  • داشتن احساسات یا ظواهر افسرده غمگین یا خشن
  • لذت نبردن از جنبه های لذت بخش زندگی
  • صرف وقت کمتر با دوستان یا مشارکت کمتر در فعالیت های پس از مدرسه
  • تغییر در اشتها یا وزن
  • اختلال در حفظ تمرکز

اعتیاد به مواد مخدر و نوشیدنی های الکلی در بین نوجوانان مبتلا به افسردگی بیشتر است زیرا این تصور غلط در بین آنها وجود دارد که با این کار از خلق پایین (کم انرژی و غمگین )خود رهایی می یابند .

افسردگی به دو صورت ممکن است اتفاق بیافتد:افسردگی پنهان و افسردگی آشکار

در بیشتر موارد بررسی شده کودکان به نوع پنهان این بیماری دچار می شوند و به علت تشخیص داده نشدن بیماری ،کودک درمان نمی شود .از جمله علائم پنهان این اختلال می توان به پرخاشگری ،لجبازی،افت تحصیلی ،بی قراری و حتی گاهی فرار از مدرسه اشاره کرد .عموم والدین این علائم را ناشی از سن کودک خود می دانند و آن را به بلوغ کودک مرتبط می کنند.

در مواردی هم ممکن است علائم به صورت آشکار ظاهر شده و کودک دائما احساس غم و ناامیدی داشته باشد.در مجموع نشانه های کودک مبتلا به افسردگی می تواند به صورت خشم ،احساس تنهایی،گوشه گیری ،اختلال خواب و غدا ،داد زدن و گریه کردن ،خستگی ،تفکر مرگ ،احساس پوچی ،نداشتن دوست و ..... خور ار بروز دهد

اختلال های اضطراب کودکان: ​Anxiety Disorder

اضطراب در کودکان انواع مختلفی دارد که بعضی از ترس ها در دوران کودکی طبیعی بوده اما تعدادی از نشانه ها وجود دارد که بیان کننده وجود ترس غیر طبیعی در کودک است ونیاز به بررسی دارد.

گاهی بی توجهی والدین به کودکانشان باعث به وجود آمدن احساس تنهایی در کودک خواهد شد و احساس دلهره و اضطراب و ترس از تنهایی را به وجود خواهد آورد و ممکن است این دلهره در کودک ایجاد شود که ممکن است پدر و مادر او را رها کنند.

نشانه های اضطراب در کودکان :

کودکان خردسال :مشکل در خوابیدن ،احساس ناراحتی همیشگی ،گریه بیش از حد ،شب ادراری ،ناخن جویدن و ......

کودکان کمی بزرگتر و نوجوان :مشکل در تمرکز ،عصبی شدن ناگهانی و بیش از اندازه ،عدم اعتماد به نفس برای انجام کارها ،مشکل در غذا خوردن و ....

انواع اضطراب در کودکان :

اضطراب جدایی:اضطراب جدایی در کودکان یکی از مهمترین و می توان گفت شایع ترین اختلال در میان آن هاست.این نوع اضطراب در کودکان از حدود زیر ۱ سالگی اتفاق می افند و کودک نسبت به جدایی مادر و یا مراقبت ایمن از او ،واکنش نشان می دهد.

اضطراب فراگیر :کودکانی که با نوع اضطراب فراگیر برخورد می کنند ،دائما از بروز حوادث طبیعی مانند سیل ،زلزله یا رخ دادهای ناخوشایند نگران و مضطرب اند.

اضطراب اجتماعی :برخی از کودکان با قرار گرفتن در موقعیت های اجتماعی دچار ترس و اضطراب می شوند.این اضطراب به دلیل قرارگرفتن زیر ذره بین دیگران یا ترس از تحقیر شدن و عدم توانایی برای انجام کار اتفاق می افتد.

لالی انتخابی :در این نوع اختلال ،کودکی که از نظر گفتاری فاقد مشکل است در موقعیت های خاص به دلیل ترس از شرایط قادر به صحبت کردن نیست .این کودکان فقط با والدین و نزدیکان خود صحبت می کنند و از صحبت با هم کلاسی و سایر افراد اجتناب می کنند.

فوبیای خاص :طبیعی است که کوذکان از تاریکی ،هیولا،صدای رعد و برق و ..... تا یک سنی بترسند اما در فوبیای خاص کودکان زمانی که از چیزی بترسند به سختی آرام می شوند و بسیار وحشت زده خواهند شد.

اختلال وسواس فکری -عملی: OCD(Obsessive-Compulsive Disorder)

کودک مبتلا به OCD افکار وسواسی دارد که پسندیده نیست.این وسواس غالبا با ترس های مختلف مانند لمس اشیا کثیف مرتبط است.این دسته از کودکان از عادت های جبری برای کنترل ترس های مذکور استفاده می کنند مانند شستن بیش از حد دستها

وسواس فکری -عملی در کودکان ،ازجمله اختلالات اضطرابی می باشد که در وجود بسیاری از کودکان بروز پیدا می کند.این نوع اختلال ،به شکل قابل توجهی کارکرد و عملکرد روزانه کودک را تحت شعاع قرارداده در روند رشد او تاثیرات نا مطلوبی از خود بر جای گذاشته و مشکلات زیادی ایجاد می سازد.

اختلال وسواس فکری -عملی در کودک الگوهای مشخصی است .به عنوان مثال :

افکار وسواسی در مورد آلودگی موجب عمل وسواسی شستن مکرر می گردد.

تردید وسواس مانند چک کردن مکرر اجاق گاز یا چک کردن چند باره قفل ها

در وسواس تقارن ،کودک تلاش می کند همه چیز مرتب و متقارن باشد.

در وسواس شمردن ،بیمار کارها یا اشیای اطراف را می شمارد ،به عنوان مثال کودک تعداد قدم ها ،تعداد پله ها و تعداد حروف کلمات را می شمارد.

مشکلات مرتبط با سلامت جسمی و روانی

  • اختلال نافرمانی مقابله‌ای
  • تروما
  • اختلال هماهنگی حرکتی

اختلال نافرمانی مقابله ای : ODD (Oppositional Defiant Disorder)

اختلالی رفتاری است که والدین از آن با مخالفت مکرر فرزندانشان یاد می کنند .در این نوع از اختلال پدر،مادرو مراقب کودک از این موضوع شکایت دارندکه کودک با آنها لجبازی می کند و به حرف آنها گوش نمی دهد و با رفتار خود سعی در ناراحت و عصبی کردن اطرافیان دارد.

این اختلال ،الگویی از رفتارهای خصمانه ،لجبازانه ،مقاومت و نافرمانی در برابر صاحبان قدرت در کودکان گفته می شود که در یک دوره حداقل ۶ ماهه صورت می گیرد.

اما پرخاشگری کودک و این رفتارها بدون نقض جدی قوانین و حقوق دیگران صورت می گیرد .این اختلال به ویژه هنگام رشد و پرورش مهارت های ارتباطی کودکان بروز پیدا می کند.کودکان مبتلا به دنبال نشان دادن قدرت خود و غلبه بر منشا قدرت هستند.

برخی از علایم این اختلال عبارتند از :کج خلقی ،مخالفت بیش از حد با بزرگسالان ،عدم چذیرفتن خواسته ها و دستورات بزرگسالان ،زیر سوال بردن دائمی قوانین ،عدم تبعیت از قوانین ،ابراز خشم به صورت دائمی ،صحبت کردن خشن و تند با دیگران و .....

کودکان مبتلا به ODD ممکن است عوارض دیگری مانند موارد زیر را تجربه کنند :

بیش فعالی ​​​​اختلالات اضطرابی ​​​ناتوانی های یادگیری ​اختلالات خلقی (اختلال افسردگی و دوقطبی )

تروما ​​Trauma

تجربه تروما غالبا شامل خطری است که زندگی یا امنیت  فرد را تهدید می کند .اما در اصل هر شرایطی که باعث می شود که فرد دچار شوک و جدایی می شود ،حتی اگر منجر به آسیب فیزیکی نشود،می تواند باعث بروز تروما در فرد شود.این شرایط بیرونی نیستند که مشخص می کنند یک واقعه تروما تیک است یا خیر ،بلکه نوع تجربه احساسی فرد است که باعث بروز تروما در او می شود.هر چقدر که فرد احساس وحشت و بی پناهی زیاذتذی را تجربه کند ،بیش تر احتمال دارد که دچار تروما شود.

برخی از علت های تروما :

  • وقایعی که یک بار اتفاق می افتند ،مانند تصادف رانندگی ،جراحت یا حملات شدید به خصوص اگر به صورت ناگهانی و در دوران کودکی رخ داده باشد.
  • استرس های مداوم و بی رحمانه ،همچون زندگی کردن در یک محله پرخطر خرابکارانه ،مبارزه با یک بیماری مرگ بار یا تجربه مکرر وقایع تروماتیک
  • وقایعی که به طور معمول نادیده گرفته می شوند ،مانند جراحی (به خصوص در سه سال اول زندگی )،مرگ ناگهانی یکی از اعضای خانواده ،جدایی در رابطه عاطفی و یا تجربه کردن یک تحقیر و بی احترامی

ترومای کودکی شامل هر چیزی است که حس امنیت را در دوران کودکی مختل کرده باشد ،این عوامل شامل :

- محیط غیر ایمن و ناپایدار ​​​- اقدامات درمانی جدی

- خشونت خانگی ​​​-جدایی یکی از والدین

- تجربه تجاوز جنسی ،فیزیکی و کلامی ​- عدم توجه کافی به فرد در کودکی

- از دست دادن والدین یا فردی که کودک به او خیلی وابسته است (سوگ)

- داشتن بیماری جدی

اختلال هماهنگی حرکتی DCD (Developmental Coordination Disorder)

یک اختلال عصبی مزمن است که از کودکی شروع می شود و به عنوان اختلال هماهنگی حرکتی رشدی ،فقدان رشد یا به شکل ساده فقدان شناخته می شود و اختلالات در حرکات مهارتی در هرسن و زمانی ،کوذک را با فعالیت های زندگی روزمره دچار مشکل می کند.

اختلال هماهنگی رشدی از بدو تولد وجود داشته است اما زمانی مشخص تر می شود که کودک وارد مدرسه می شود و عملکرد حرکتی قابل توصیف و مقایسه با سن تقویمی و هوش کودک نیست .این کودکان در حرکات طریف و درشت در کلاس درس و کارهای روزمره با مشکل مواجه هستندرفتارهای مثل غذا خوردن،لباس پوشیدن و.....

این کودکان مشکلات حرکتی با ویژگی هایی از قبیل تاخیر رشد حرکتی ،اختلالات تعادل ،اختلالات درکی حرکتی ،نا پختگی جسمانی ،هماهنگی حرکتی ضعیف و تا حدی اختلال عصب شناختی خفیف را  از خود نشان می دهند.

برخی از علائم اختلال :

  • بی مهارتی و یا بی دست و پایی (دست و پا چلفتی )مثل انداختن چیزها یا برخورد کردن با اشیاء
  • کنذی و بی دقتی در مهارت های حرکتی مثل استفاده از قیچی ،قاشق و چنگال ،دستخط،دوچرخه سواری
  • مشکل در مراقبت و رسیدگی به خود
  • اعتماد به نفس پایین

باید توجه داشت که کودکان مبتلا به DCD ممکن است به زمان بیشتری برای افزایش سطح مهارت خود نسبت به کودکان دیگر هم سن و سال خود نیاز داشته باشند.در نتیجه حمایت و آموزش های فردی بیشتری نیاز دارند.